অধ্যায় ৮: এ হল ভারত
ভারতে বিদেশি মুদ্রাকে স্থানীয় মুদ্রায় রূপান্তর করা অত্যন্ত জটিল, ব্যাংক হোক বা বৈদেশিক মুদ্রা নিয়ন্ত্রণ সংস্থা। তারা প্রথমে আপনাকে একটি জটিল ফর্ম পূরণ করতে বলবে, যেখানে আপনার ব্যক্তিগত তথ্য থেকে শুরু করে মুদ্রা বিনিময়ের উদ্দেশ্য সব স্পষ্টভাবে উল্লেখ করতে হবে। এরপর বিভিন্ন যন্ত্রপাতি ব্যবহার করে মুদ্রার সত্যতা যাচাই করা হয়, আর যদি বড় অঙ্কের টাকা হয়, তাহলে উপরের কর্তৃপক্ষের অনুমোদনও নিতে হয়। এসব শেষ হলেও, আপনাকে প্রতিটি নোটের নম্বর এক এক করে লিখে নিতে হয়। হ্যাঁ, প্রতিটি নোটের দীর্ঘ কোড আপনাকে স্পষ্টভাবে লিখে নিতে হবে।
শুরুতে বিমানবন্দরে, স্মিথ প্রথমবার বিদেশি মুদ্রা রূপান্তর করার সময় এক ঘণ্টারও বেশি সময় হাতে লিখতে ব্যয় করেছিলেন। একজন অবসরপ্রাপ্ত বয়স্ক ব্যক্তি হিসেবে, যাঁর জয়েন্ট খারাপ, সেই ঘটনার পর তার পেন ধরে রাখা কঠিন হয়ে পড়েছিল। তিনি ভাবেছিলেন রোহন হয়তো কিছুটা সময় নেবেন, কেননা কালোবাজারিও কোনো না কোনো প্রক্রিয়া অনুসরণ করে। কিন্তু রোহন গাড়ি থেকে নেমে টাকা নিয়ে ফিরে আসতে মোট দশ মিনিটও লাগল না। এটা এত দ্রুত, যে ভারতের সাধারণ ছন্দের সঙ্গে মিলে না।
কাগজের প্যাকেট খুলে ভালো করে দেখে স্মিথ নিশ্চিত হলেন এটি নকল নয়।
"রোহন, সত্যি বলতে এই প্রক্রিয়াটি খুবই সহজলভ্য হয়েছে, যা একটু সন্দেহজনক।"
"মিস্টার স্মিথ, আমি বলেছিলাম আমার সেবা হবে মূল্যবান।"
"হ্যাঁ, তুমি তোমার প্রতিশ্রুতি পালন করেছো।"
বলতে বলতেই স্মিথ কয়েকটি রুপি বের করে রোহনের হাতে দিলেন।
"নাও, এটা তোমার প্রাপ্য, নিয়ম আমি জানি।"
রোহনের চোখ পড়ল প্রায় ১০০০ রুপি টাকার ওপর। তিনি বিনয়ী হয়ে নিলেন, কারণ এটি ঐতিহ্যগত নিয়মের অংশ। সাধারণত বিদেশি পর্যটকরা স্থানীয় গাইডের মাধ্যমে কালোবাজারিতে রুপি বিনিময় করলে ৩% থেকে ৫% কমিশন দেওয়া হয়। কারণ পর্যটকেরা যে অর্থ পায় তা সরকারি বিনিময় হারের তুলনায় অনেক বেশি। স্মিথ রোহনের প্রতি সন্তুষ্ট ছিলেন, তাই কমিশনও বেশি দিলেন।
"আপনার উদারতার জন্য ধন্যবাদ, মহ gentleman," রোহন হাত জোড় করে অভিনন্দন জানালেন।
গাড়ি চালানো অবস্থায় অরণ্দ পুরো ঘটনা দেখছিলেন, তার চকচকে চোখ এক মুহূর্তের জন্যও নোট থেকে সরেনি।
"রোহন, এই বৃদ্ধ ভেড়া খুবই সহজলভ্য! আমি ইতিমধ্যেই ভাজা মাংসের সুগন্ধ পেয়েছি!"
"চুপ কর, অরণ্দ, আমরা ইতিমধ্যেই যথেষ্ট নিয়েছি," রোহন বললেন।
কালোবাজারিতে রোহন একটি কমিশন নিয়েছে, স্মিথের কাছ থেকেও একটি কমিশন নিয়েছে। দুই দিক থেকে আয়, মাত্র এই একবারেই তারা ৫৫০০ রুপি উপার্জন করেছে। কিন্তু লোভী অরণ্দ স্মিথকে এত সহজে ঠকাতে পেরে সন্তুষ্ট হয়নি।
তিনি বাকী প্রায় বিশ হাজার রুপি নিয়ে চিন্তা করতে শুরু করল। বিদেশি পর্যটকদের থেকে যতটা সম্ভব লাভ করা যায়, তা করা উচিত। অরণ্দের এই ধারণায় কিছুই অস্বাভাবিক নেই, ভারতে অনেকেই বিদেশি পর্যটকদের নিয়ে এমনই কাজ করে।
তবে রোহনের পরিকল্পনা আলাদা।
"আমি বলেছিলাম, অরণ্দ, আমি এটাকে একটি ব্যবসা হিসেবে দেখতে চাই।"
"হ্যাঁ, আমরা এখনই সেই ব্যবসা করছি—ভেড়া কাটা।"
"না, এটা এককালীন লেনদেন নয়, এমন একটি ব্যবসা যা দীর্ঘদিন ধরে চলবে।"
অরণ্দ চোখ মেলে বলল,
"রোহন, আমি অনেক বছর ধরে ভেড়া কাটার ব্যবসা করছি, এবং ভবিষ্যতেও চালিয়ে যাব।"
এই বেকুবকে দেখে রোহন রাগে almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost almost অনেকটা লাথি মারার উপক্রম হয়েছিলেন।
"আমি একটি কোম্পানি খুলব! কোম্পানি বলতে কি বোঝো? কোম্পানি ব্যবসা করার জন্য সুনাম বজায় রাখতে হয়।"
"কোম্পানি খুলবে?!" অরণ্দ অবাক হয়ে ব্রেক চাপল।
"হে বন্ধুগণ, চুপ করো!" পিছনে বসা স্মিথ, যাঁর জন্য সবকিছু যেন কঠিন ভাষার মতো, প্রায় গাড়ির সামনের সিটে ধাক্কা খেতে বসেছিলেন।
"এটা তোমার টিপ, এখন ভালো করে গাড়ি চালাও!" স্মিথ রাগে অরণ্দকে ১০০ রুপি এগিয়ে দিলেন।
তিনি মনে করলেন দুজনের মধ্যে কমিশন ভাগাভাগি নিয়ে ঝগড়া হয়েছে, এবং সম্ভবত ক্ষুদ্র জাতের অরণ্দই অতিরিক্ত দাবি করেছিল। গতকাল ট্রেন স্টেশনে এমনটাই হয়েছিল, স্মিথ তখন থেকেই এই লোকদের অসাধু এবং জটিল চরিত্র সম্পর্কে জানেন।
"দুঃখিত মিস্টার স্মিথ, এই লোকটি একটু বিভ্রান্ত ছিল," রোহন অরণ্দকে চোখ দিয়ে সতর্ক করলেন, যেন গাড়ি চালানোতে মন দেন।
অপ্রত্যাশিত টিপ পেয়ে, অরণ্দ তার মশলাদার ইংরেজিতে হাসিমুখে বলল,
"থ্যাঙ্ক ইউ, স্যার!"
পরবর্তী পথে তারা দুইজনই শান্ত হয়ে গেলেন, শুধুমাত্র রোহন মাঝে মাঝে বাইরে দৃশ্যাবলী সম্পর্কে বলতেন।
তারা যে ভারতীয় মন্দিরে যাচ্ছিলেন তা উপকূলরেখার কাছে অবস্থিত, সেখানে একটি হস্তমুখী দেবতা পূজিত।
ট্যাক্সি মন্দিরের গেটের কাছে থামতেই, অনেকগুলি শিশু গাড়ির জানালার পাশে এসে জমে গেল।
তারা একটি করে কালো, দুধি ছোট হাত বাড়িয়ে বলল,
"এক রুপি! এক রুপি! দাদা, এক রুপি দাও!"
"চলে যাও! চলে যাও!" গাড়ি থেকে আগে নেমে অরণ্দ হাত নেড়ে শিশুদের তাড়ালেন, এই দৃশ্য তিনি বহুবার দেখেছেন।
শেষমেষ স্মিথ গাড়ি থেকে নেমে এই পোড়া, ক্ষীণ, গা কালো শিশুদের দেখে করুণা অনুভব করলেন।
"তুমি এত কড়া হতে পারো না, ওরা সবাই শিশুই তো!"
অরণ্দ ইংরেজি বুঝতে পারছিল না, তাই রোহনের দিকে তাকাল।
"ওহ, সে বলছে তুমি ভদ্র হও, ওগুলো দুঃস্থ শিশু।"
অরণ্দ যেন পৃথিবীর বৃহত্তম রসিকতা শুনেছে, মাদ্রাস ভাষায় ঠাট্টা করে বলল,
"এই বৃদ্ধ, ভারতে কিছুই জানে না। যদি আমরা না থাকতাম, ওর থেকে সব কিছু ছিনিয়ে নিত।"
রোহন কিছু শুনেননি, হাত বাড়িয়ে পথ দেখালেন,
"মিস্টার স্মিথ, এই দিকে আসুন।"
তবে পরিস্থিতি খুব সহজ ছিল না, ওই ভিক্ষুক শিশুরা বিদেশি দেখতে পেয়ে আবার ঘিরে ধরল।
তাদের বেঁচে থাকার নিজস্ব পদ্ধতি আছে, ট্যাক্সি যাদের সেভাবে ধনী, আর বিদেশিরা সবার উপরে।
স্মিথ যখন ঘিরে পড়লেন, বিস্তৃত হাত বাড়াতে লাগলেন, তিনি বেশ বিব্রত বোধ করলেন।
সভ্য পৃথিবী থেকে এসেছেন এমন তিনি শেষ পর্যন্ত কয়েক কয়েন বের করলেন।
এই কাজ যেন মৌমাছির বনে ঢুকিয়ে দেয়, আরও বেশি শিশু জমে গেল।
কেউ গান গাইতে শুরু করল, কেউ নাচতে লাগল, স্মিথের দৃষ্টি আকর্ষণে চেষ্টা করল, আর বলল,
"আমাকেও দাও! আমাকেও দাও!"
"হে ঈশ্বর!" সেখানে আটকা পড়া স্মিথ নড়াচড়া করতে পারছিলেন না, এমন দৃশ্য তিনি কখনো দেখেননি।
"দেখো, আমি বলেছিলাম এই বৃদ্ধ ভারত বুঝে না," অরণ্দ ঠাট্টা করতে লাগল।
"হাসি থামাও, কাজ করো!" রোহন প্রস্তুত ছিল, পকেট থেকে কয়েক কয়েন বের করে অরণ্দকে দিলেন।
এই কয়েনগুলো তিনি আগে থেকে পরিবর্তন করে রেখেছিলেন, খুব ছোট মূল্যমানের পয়সা।
অরণ্দ টাকা পেয়ে একটি শব্দে শিশুদের দিকে চিৎকার করল, তারপর অনেক কয়েন মাঠের ওপারে ছুঁড়ে দিল।
এক মুহূর্তে শিশুরা ছড়িয়ে পড়ল, কয়েনগুলো ছিনিয়ে নিতে ছুটে গেল, কেউ কেউ লড়াইও করল।
শুধু কিচিরমিচিরে মাথাব্যথা পেয়েছিলেন স্মিথ, চমকে দেখলেন সামনে কেউ নেই, শান্ত যেন স্বপ্নের মতো।
"মিস্টার স্মিথ, চলুন, আমরা যাই!" রোহন তাকে টিকিট কাউন্টারে নিয়ে গেলেন।
মুম্বাইয়ে কয়েক মিলিয়ন লোক বস্তিবাসী, এমন শিশুর সংখ্যা অগণিত।
"হে ঈশ্বর! তোমার জন্য ধন্যবাদ, রোহন, না হলে আমি ভয় পাচ্ছিলাম নিজেকে বের করতে পারব কিনা।"
"যদিও আমি স্বীকার করতে চাই না, কিন্তু এটাই ভারতে। কিছু শিশু বস্তিবাসী থেকে আসে, কিছু সংগঠিত।"
"তুমি বলছ যে তাদের পেছনে কোনো সংগঠন আছে?!"
"তুমি বিদেশি, তাই স্বল্প সময়ের জন্য কোন ঝামেলা হবে না, তবে সতর্ক থাকো।"
মুম্বাইয়ের পরিস্থিতি জটিল, রোহন অরণ্দ থেকে কিছুটা জানে।
আসলে ভাবলেই বুঝতে পারা যায়, ২০০০-এর বেশি বস্তি, যেখানে কালো ব্যবসার গড়ে ওঠার আদর্শ পরিবেশ।
রোহন অনুমান করতে পারেন, ভবিষ্যতে তাকে তাদের মধ্যে কিছু অংশের সঙ্গে ব্যবসা করতে হবে, কারণ ভারতে অনেক বৈঠক, পদোন্নতি ও চুক্তি ঘুষ ও লোপাটের মাধ্যমে হয়।